توهم و فرهنگ
فراواقعیت، حادثه ای است که نه راست است و نه دروغ. نوعی تمارض است اما به قدری قوی که بسیاری از پیامدهای واقعیت راستین را به درستی محقق می کند. نظیر زمانی که فرد تمارض بیماری می کند و به قدری خوب این کار را انجام می دهد که بسیاری از علائم بیماری نظیر تب و ... در او ایجاد می شود.
اما نکته مهم اینجاست که ابزار تولید این حادواقعیتها چیزی جز رسانه نیست. در حقیقت رسانه ها به آسانی و در حجم انبوه مرز میان واقعیت و دروغ را از طریق تولید و بازتولید حادواقعیتها می شکنند و مخاطبان و مصرف کنندگان منفعل نیز سبک زندگی و شاخص های رفتاریشان را بر مبنای این حادواقعیتها تنظیم می کنند.
در معارف حقه اسلامی مباحث جالبی در نقد این رویکرد می توان یافت که طرحش باشد برای فرصتی بعد ان شاء الله
ان هم الا یظنون (اینها جزء توهم و گمان نمی برند) جاثیه/۲۴
وما يتبع أكثرهم إلا ظنا ان الظن لا یغنی من الحق شیئا (و اکثر ایشان جزء از گمان و توهم خویش تبعیت نمی کنند همانا گمان چیزی از حقیقت را کفایت نمی کند) یونس/۳۶